Jan Rotmans

Lezing van Jan Rotmans over de Wereld in Transitie

Jan RotmansFlakkee leent zich bij uitstek voor de sprong naar duurzaamheid

Om het goede van dit eiland te behouden, moet je veranderen. Als je niet verandert, raak je het goede kwijt. Dat is de boodschap van Jan Rotmans voor Goeree-Overflakkee. De zelfverklaarde ‘friskijker en dwarsdenker, professor en progressor’ was maandag 16 september op uitnodiging van Deltawind in De Staver te Sommelsdijk om meer dan honderddertig mensen bij te praten over fundamentele veranderingen en de overgang naar een ander tijdperk. Thema van zijn inspirerende en prikkelende lezing: ‘Wereld in Transitie: waarheen Goeree-Overflakkee?’. Dit artikel over de lezing is geschreven door Kees van Rixoort

Volgens Rotmans staan veel mensen in het oog van de orkaan. Daar, in de windstilte, hebben ze niet door wat er om hen heen gebeurt: de stormachtig veranderende samenleving. “Als je het ziet, ga je ernaar handelen, voor zover je dat nog niet doet.”
De verandering is fundamenteel en onontkoombaar, betoogt de Rotterdamse professor. Hij zegt dat we niet leven in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk. Er verandert van alles tegelijk en in een zeer hoog tempo: economisch, ecologisch, politiek, bestuurlijk, technologisch, cultureel en ga zo maar door. Rotmans: “De hele samenleving is aan het veranderen. We krijgen een samenleving 3.0, een duurzame samenleving.”

Systeemcrisis

Waar we mee te maken hebben is niets minder dan een systeemcrisis. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de verspilling van grondstoffen. “Negentig procent van de grondstoffen gooien we weg. Een tennisbal bevat grondstoffen uit drie continenten, we gebruiken hem vijf keer en dan wordt hij weggegooid. We roven de koelkast leeg en stoppen er niets in terug. Dat kan niet zo doorgaan.” Volgens Rotmans is de crisis een zegen, want alleen tijdens een langdurige crisis zijn mensen bereid hun gedrag aan te passen. En dat is dus nodig, want het idee dat we een paar moeilijke jaren door moeten en daarna weer op de oude voet verder kunnen, is misplaatst. Nee, de crisis is een harde reset.
Rotmans schetst twee ‘werelden’ met daartussen een kantelpunt. Op dat punt bevinden we ons nu. De oude ‘wereld’ is verticaal, centraal en top-down (“de wereld van mijn moeder”) en de nieuwe is horizontaal, decentraal en bottom-up (“de wereld van mijn kinderen”). De transitie voltrekt zich in twee generaties. Net zoals de vorige transitie, aan het eind van de negentiende eeuw, toen het fundament is gelegd voor de ‘wereld’ die we nu nog kennen.

Samen redzaam

De verticale organisaties en instituties van deze oude ‘wereld’ passen niet bij de ‘wereld’ waar we naartoe gaan. Rotmans noemt vakbonden, kerken, politieke partijen. Die verdwijnen in zijn ogen en maken plaats voor horizontale gemeenschappen, coöperaties en lokale initiatieven die zijn gericht op ‘samen redzaam’. “We gaan naar nieuwe waarden, dat is het leuke van deze tijd: kwaliteit, ruimte, vertrouwen.” Tegenover ‘vertrouwen’ stelt Rotmans het ‘gestolde wantrouwen’ van onze huidige samenleving. Tegenover de globalisering positioneert hij de glokalisering: “Terug naar de wortels, vanuit een beweging van onderop.”
Centrale levering van energie raakt uit de tijd. “We wekken het zelf wel op. Wie geen zonnepanelen heeft is een dief van zijn eigen portemonnee”, aldus Rotmans. Voedsel, zorg, bouw – ook die komen dichterbij. De zorg gaat van efficiënt, grootschalig en ver weg naar mensgericht, kleinschalig en dicht bij huis. “Kennis is geen macht meer, nee, we gaan kennis delen.”
Wat betekent deze transitie nu voor Goeree-Overflakkee? Rotmans ziet het eiland als ‘de achterkant van Rotterdam’, ‘de parel van Zuid-Holland’, ‘een goed bewaard geheim’, ‘een gebied waar je op weg naar Zeeland doorheen rijdt’. “Goeree-Overflakkee is een verborgen schoonheid. Jullie laten het niet zien.”

Radicaal

Om het goede van het eiland te behouden, is verandering nodig. “En niet een beetje, maar radicaal. Je bent duurzaam of je bent het niet. Je bent ook niet een beetje zwanger. Stap uit het oog van de orkaan.” 
Rotmans ziet volop mogelijkheden voor Goeree-Overflakkee. Tegenover de globalisering, vergrijzing, krimp en ontgroening van nu zet hij glokalisering, burgerinitiatieven, een samenleving van onderop, van bezit naar gebruik, slow food, lokale maakindustrie, gemeenschapsvorming, samen redzaam zijn.
Concreet: duurzaam bouwen en verbouwen, bouwen op water, bio-based landbouw (inclusief zilte gewassen), duurzame energie opwekken met bijvoorbeeld windmolens en een getijdencentrale. “Het eiland leent zich bij uitstek voor de sprong naar een groene economie. Goeree-Overflakkee kan energieneutraal zijn in 2020. A piece of cake!” Verder: elektrisch vervoer, bussen op waterstof, een veel gevarieerder aanbod voor toeristen, et cetera.

Verbindingen

Rotmans pleit voor het opstellen van een eilandelijk transitieplan, waar de ambitie vanaf spat. Zijn oproep om koploper te zijn valt bij het publiek in De Staver en bij het forum in goede aarde. Vanuit verschillende monden klinkt dat er al van alles gebeurt op Goeree-Overflakkee en dat het zinvol en noodzakelijk is om verbindingen te leggen tussen ideeën, mensen en projecten. Ook de gemeente, die onlangs een innovatiemanager heeft aangesteld, zet daarop in en wil graat faciliteren, zo maakt wethouder Van der Vlugt duidelijk.
Jan Rotmans wil graag helpen; eerder doorliep hij een transitieprogramma op Schouwen-Duiveland. Voorzitter Gert-Jan van der Valk van Deltawind is blij met die toezegging: “Samen met Jan gaan we voor een transitieplan.”

Dynamo Deltawind

De lezing van Jan Rotmans was de eerste activiteit van coöperatie Deltawind binnen het nieuwe programma Dynamo Deltawind. Activiteiten voor en door de leden en andere geïnteresseerden om meer dynamiek op gang te krijgen rond het thema duurzaamheid. “Een inspiratieprogramma waarvan je energie moet krijgen”, aldus Deltawind-voorzitter Van der Valk. “Het doel van deze eerste avond is wakker schudden, inspireren, proberen van Goeree-Overflakkee een duurzame proeftuin te maken.”

 
 
Duurzaam gedreven Deltawind
@Deltawind1: Hoofdlijnen Klimaatakkoord: 18 tot 24 gigawatt windenergie in 2030. https://t.co/WfbCuUwkKV
Bekijk meer tweets
 
Actueel nieuws
De toewijzingsprocedure van de obligaties van Windpark Krammer is afgerond. Iedereen die zich heeft ingeschreven voor obligaties van Windpark Krammer, heeft inmiddels een mail…
Bekijk al het nieuws
 
DeltawindLid worden

Wilt u bijdragen aan de realisatie van duurzame energie op Goeree-Overflakkee en bovendien geld verdienen wanneer het waait? Word dan lid van Deltawind!

Lid worden